Lubczyk, zwany także lubczykiem ogrodowym (Levisticum officinale), należy do ziół kulinarnych o najsilniejszym aromacie. Jego intensywny, selerowy zapach przypomina popularną przyprawę w płynie, stąd druga nazwa, ziele maggi. Wiele osób uważa lubczyk za kluczowy dodatek do rosołu, a poza zupami sprawdza się w sosach, mięsach i domowych przyprawach warzywnych.
Jak wygląda lubczyk i jak smakuje
Lubczyk jest rośliną wieloletnią, która dorasta nawet do 2 m. Liście są ciemnozielone, błyszczące i pierzasto podzielone, podobne do liści selera lub pietruszki, ale większe. Łodygi są grube i wewnątrz puste, a latem na szczytach pędów pojawiają się żółtozielone kwiatostany w kształcie baldachimów.
Po roztarciu liścia wyraźnie wyczuwalny jest zapach selera z korzenną nutą. Smak jest wyrazisty i lekko gorzkawy, dlatego lubczyk dodaje się w niewielkich ilościach. Jadalne są liście, młode łodygi i drobne brązowe nasiona o zbliżonym aromacie.
Do czego używać lubczyku
Lubczyk jest przyprawą do dań wytrawnych, przede wszystkim zup i bulionów. Aromat jest podobny do selera, ale bardziej intensywny, dlatego zwykle wystarcza kilka liści lub krótka gałązka. Nadmiar lubczyku przytłacza smak całej potrawy.
Lubczyk do rosołu
Lubczyk do rosołu to najpopularniejsze zastosowanie tego ziela. Wiele osób uważa go za składnik, który nadaje rosołowi charakterystyczny aromat, a jego brak wyraźnie zmienia smak zupy. Na garnek rosołu wystarczy kilka liści lub krótka gałązka, dodana na ostatnie 15–20 minut gotowania. Dłuższe gotowanie może nadać zupie gorzki posmak.
Inne zastosowania lubczyku
Poza rosołem lubczyk dodaje się do zup warzywnych, krupniku, grochówki, gulaszów, sosów i marynat do mięs, szczególnie drobiu, wołowiny i dziczyzny. Drobno posiekane młode liście można dodać w niewielkiej ilości do sałatek, serków i past kanapkowych. Nasiona lubczyku sprawdzają się w marynatach, pieczywie i mieszankach przypraw do mięs, podobnie jak nasiona selera.
Lubczyk suszony czy świeży
Lubczyk suszony jest wygodną alternatywą dla świeżego, ponieważ roślina dostępna jest w ogrodzie głównie od wiosny do jesieni. Podobnie jak inne zioła kulinarne, lubczyk dobrze zachowuje aromat po wysuszeniu. Suszone liście są intensywniejsze w smaku, dlatego zastępując świeże, stosuje się ich mniej: łyżeczka suszonego odpowiada około łyżce świeżego.
Gałązki po umyciu i dokładnym osuszeniu suszy się w przewiewnym, zacienionym miejscu, związane w pęczki, lub w suszarce w temperaturze do 40°C. Wysuszone liście odrywa się od łodyg i przechowuje w szczelnym słoiku, z dala od światła. Świeży lubczyk można także zamrozić po rozdrobnieniu, na przykład w woreczkach lub w kostkach lodu z odrobiną wody.
Lubczyk jako ziele maggi – domowa przyprawa
Ziele maggi, zwane też krzakiem maggi, to potoczna nazwa lubczyku. Domowa przyprawa z jego dodatkiem to jeden z najpopularniejszych sposobów na zagospodarowanie nadmiaru ziela z ogrodu. Składa się z drobno rozdrobnionych warzyw korzeniowych, lubczyku i dużej ilości soli, która pełni funkcję konserwującą. Sól stanowi jedną czwartą masy warzyw.
Składniki
- lubczyk, liście i młode łodygi: 100 g
- marchew: 200 g
- korzeń pietruszki: 150 g
- korzeń selera: 150 g
- por, biała i jasnozielona część: 100 g
- sól: 175 g
Warzywa obiera się, myje i dokładnie osusza, podobnie jak lubczyk. Następnie rozdrabnia się je w maszynce do mielenia lub blenderze na grubą pastę i miesza z solą. Masę ubija się w wyparzonych słoikach, a wierzch przykrywa cienką warstwą soli.
Przyprawa przechowywana w lodówce zachowuje świeżość przez kilka miesięcy. Do garnka zupy wystarcza zwykle łyżeczka, a solenie potrawy odbywa się dopiero po spróbowaniu, ponieważ przyprawa zawiera dużo soli.
Lubczyk – właściwości
Lubczyk zawiera olejek eteryczny, który odpowiada za intensywny aromat, a także flawonoidy i kwasy fenolowe. W tradycji zielarskiej bywa stosowany jako przyprawa wspierająca trawienie, co wiąże się z zawartością olejku eterycznego. Wyrazisty smak sprawia, że lubczyk wzbogaca potrawy bez konieczności dodawania dużych ilości soli.
Europejska Agencja Leków opisuje w monografii wyłącznie korzeń lubczyku, jako tradycyjny środek moczopędny stosowany w drobnych dolegliwościach dróg moczowych. Dla liści używanych w kuchni nie ma takiej oceny, a ilości stosowane jako przyprawa są niewielkie.
Lubczyk – działania uboczne
W ilościach stosowanych jako przyprawa lubczyk nie budzi zastrzeżeń. Ostrożność dotyczy skoncentrowanych preparatów, takich jak napary z korzenia i ekstrakty, ze względu na działanie moczopędne. Nie zaleca się ich stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią, a także u osób z chorobami nerek oraz obrzękami wynikającymi z niewydolności serca lub nerek.
Dlaczego lubczyk nie chce rosnąć i czy sprawdzi się na parapecie
Lubczyk bywa kapryśny przy siewie, a jedną z częstszych przyczyn jest wiek nasion, które szybko tracą zdolność kiełkowania, dlatego do wysiewu najlepiej używać świeżych. Nasiona kiełkują wolno i nierównomiernie, a do wschodów sprzyja im chłód, dlatego wysiewa się je jesienią lub wczesną wiosną. Szybszym sposobem jest zakup gotowej sadzonki lub podział starszej rośliny.
Na parapecie lubczyk nie jest łatwym ziołem. Wysoka roślina z głębokim korzeniem palowym potrzebuje pojemnej donicy i dużo światła. W doniczce na parapecie lepiej sprawdzają się niższe zioła kulinarne, takie jak bazylia, oregano czy szczypiorek, a lubczyk wygodniej uprawiać w gruncie lub w dużej donicy na tarasie, skąd można zbierać liście przez cały sezon.
FAQ
Czy lubczyk jest wieloletni? Tak. Lubczyk jest byliną, która zimuje w gruncie i co roku wyrasta z tego samego miejsca przez wiele lat.
Kiedy dodawać lubczyk do rosołu? Najlepiej na ostatnie 15–20 minut gotowania. Dłuższe gotowanie może nadać zupie gorzki posmak.
Czy lubczyk można mrozić? Tak. Po rozdrobnieniu lubczyk można zamrozić w woreczkach lub kostkach lodu, co pozwala zachować aromat poza sezonem.
Czym zastąpić lubczyk? Najbliższym aromatem wyróżniają się liście selera naciowego. Zastępując lubczyk, warto dodać ich nieco więcej, ponieważ aromat jest łagodniejszy.
Źródła/Bibliografia:
- EMA Levistici radix – herbal medicinal product https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/levistici-radix
