Rokitnik zwyczajny, nazywany też rokitnikiem pospolitym, to cierniowy krzew o srebrzystych liściach i pomarańczowych owocach. Rośnie dziko na wybrzeżu Bałtyku, a w Polsce uprawia się go również na plantacjach i w ogrodach. Owoce należą do najbogatszych roślinnych źródeł witaminy C, a ich kwaśno-cierpki smak sprawia, że spożywa się je głównie w postaci soku, oleju, przetworów i suszu. Szczegóły dotyczące soku, oleju i samych owoców znajdują się w osobnych artykułach.
Rokitnik – co to za roślina i jak wygląda
Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides, ang. sea buckthorn) to krzew lub niewielkie drzewo osiągające od 2 do 6 metrów wysokości. Pędy są cierniste, a wąskie liście mają srebrzysty odcień, który zawdzięczają drobnym włoskom na powierzchni blaszki.
Jak wygląda rokitnik jesienią, najłatwiej rozpoznać po owocach. Drobne pomarańczowe kulki siedzą gęsto na gałązkach, tworząc zwarte kiście, i utrzymują się na krzewie aż do zimy. Nazwy rokitnik zwyczajny i rokitnik pospolity dotyczą tego samego gatunku.
Gdzie rośnie rokitnik
Naturalnie rokitnik występuje na piaszczystych wydmach i nadmorskich klifach wybrzeża Bałtyku. Dobrze znosi zasolenie, wiatr i ubogie gleby, dlatego umacnia piaszczyste podłoże. Gatunek rośnie także w Azji, od Himalajów po Syberię, a Chiny, Mongolia i Rosja należą do ważnych producentów owoców.
W Polsce rokitnik rosnący na wydmach i klifach podlega ochronie. Owoce przeznaczone do przetwórstwa pochodzą dlatego głównie z plantacji i ogrodów, gdzie uprawia się odmiany o większych owocach i wygodniejszym zbiorze.
Czy rokitnik jest jadalny
Owoce rokitnika są jadalne. Surowe mają bardzo kwaśny, cierpki, lekko gorzki smak i wyraźny, żywiczny zapach, dlatego rzadko je się je bezpośrednio z krzewa. Najczęściej przerabia się je na sok, syrop, dżem, kisiel, konfiturę do mięs albo mrozi, a o tym, jak wykorzystać same owoce rokitnika w kuchni, mówi osobny artykuł. Liście rokitnika bywają suszone na herbatę ziołową.
Rokitnik – właściwości
Pomarańczowy kolor owoców zapowiada wysoką zawartość karotenoidów, w tym beta karotenu. Owoce zawierają także flawonoidy, witaminę E i kwasy organiczne odpowiadające za kwaśny smak. Największą uwagę zwraca jednak witamina C: w 100 g owoców znajduje się jej od 200 do nawet 900 mg, w zależności od odmiany, warunków uprawy i stopnia dojrzałości. To kilkukrotnie więcej niż w cytrusach.
Osobną grupę składników stanowią tłuszcze. Olej z rokitnika zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe, w tym rzadko spotykany w żywności kwas palmitooleinowy (omega-7).
Najważniejsze składniki rokitnika:
- witamina C,
- karotenoidy, w tym beta karoten,
- flawonoidy i inne polifenole,
- witamina E,
- nienasycone kwasy tłuszczowe w oleju.
Rokitnik na co? Sok, olej i owoce w diecie
Rokitnik wykorzystuje się w diecie jako źródło witaminy C i przeciwutleniaczy, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym. Wybór formy zależy od smaku i od sposobu użycia: przeciery, sok i syrop sprawdzają się jako dodatek do napojów, olej stosuje się na zimno, a mrożone i suszone owoce wzbogacają koktajle, owsianki i napary.
Sok rokitnikowy
Sok jest najpopularniejszą formą spożywania rokitnika. Ma intensywny, kwaśny smak, dlatego zwykle rozcieńcza się go wodą albo łączy z miodem. Przy wyborze gotowego produktu warto sięgać po sok bez dodatku cukru, a wszystko o jego właściwościach i dawkowaniu opisuje artykuł o soku z rokitnika.
Olej rokitnikowy
Olej tłoczy się z miąższu i skórki owoców oraz osobno z nasion. Olej z miąższu ma intensywnie pomarańczową barwę i jest bogaty w karotenoidy, olej z nasion bywa jaśniejszy. Ze względu na dużą zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych stosuje się go na zimno, w niewielkich ilościach, a jego zastosowanie szczegółowo omawia tekst o oleju z rokitnika.
Owoce rokitnika – świeże, mrożone i suszone
Świeże owoce są delikatne i szybko tracą jędrność, dlatego często się je mrozi, co pozwala korzystać z nich do kolejnego sezonu. Suszone owoce mają łagodniejszy smak niż świeże i nadają się do przygotowania naparów.
Kiedy zbierać rokitnik
Owoce dojrzewają od końca lata do października i utrzymują się na krzewach do zimy. Owoce przeznaczone na soki i przetwory zbiera się często po pierwszych przymrozkach. Zbiór jest czasochłonny, ponieważ owoce siedzą gęsto na cierniowych pędach, dlatego gałązki często się mrozi, a owoce strząsa.
Rokitnik rosnący dziko na wydmach i klifach jest objęty ochroną, więc nie należy zrywać z niego owoców ani łamać pędów. Własne owoce najłatwiej uzyskać z krzewów uprawianych w ogrodzie albo kupić je od plantatorów.
Rokitnik – przeciwwskazania i uwagi
Rokitnik jest produktem spożywczym, ale nie każdemu służy w każdej formie. Sok jest silnie kwaśny, a oleje i przetwory dostarczają skoncentrowanych składników, dlatego część osób powinna zachować ostrożność lub skonsultować się z lekarzem.
Sytuacje wymagające ostrożności:
- wrażliwy żołądek, nadkwasota i refluks, ponieważ kwaśny sok może nasilać dolegliwości,
- przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych (konsultacja z lekarzem),
- ciąża i karmienie piersią, ponieważ brakuje wystarczających danych o większych ilościach.
FAQ
Czy rokitnik pospolity i rokitnik zwyczajny to ta sama roślina? Tak, obie nazwy dotyczą gatunku Hippophae rhamnoides.
Czy można zbierać rokitnik nad morzem? Rokitnik rosnący na wydmach i klifach podlega ochronie, dlatego nie należy go zrywać. Owoce do przetwórstwa pochodzą z plantacji i ogrodów.
Kiedy dojrzewa rokitnik? Owoce dojrzewają od końca lata do października, a na krzewach utrzymują się do zimy.
Ile witaminy C zawiera rokitnik? W 100 g owoców od 200 do 900 mg, w zależności od odmiany, uprawy i stopnia dojrzałości.
Źródła/Bibliografia:
- PubMed Research progress of sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.) in prevention and treatment of cardiovascular disease https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39494241/
- PubMed Sea buckthorn (Hippophaë rhamnoides L.) as a vitamin C treasury] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31643168/
- PubMed Stability and Bioaccessibility of Carotenoids from Sea Buckthorn Pomace Encapsulated in Alginate Hydrogel Beads https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39203862/
