Bergamotka, zwana też bergamotą lub pomarańczą bergamotą, to owoc cytrusowy, o którym wiele osób słyszało, ale niewiele widziało go na własne oczy. Jej aromat znamy z herbaty Earl Grey, a w sklepach spotykamy ją głównie w postaci olejku i suplementów. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest bergamotka, jak wygląda i jak pachnie, gdzie można ją znaleźć oraz co o jej właściwościach zdrowotnych wiadomo z badań.
Bergamotka, bergamota, pomarańcza bergamota – co to jest
Bergamotka (Citrus bergamia) to owoc drzewa z rodziny rutowatych, krewny cytryny, pomarańczy i grejpfruta. Nazywana jest też bergamotą albo pomarańczą bergamotą i wszystkie trzy nazwy dotyczą tej samej rośliny. Uprawia się ją głównie w Kalabrii, na południu Włoch, gdzie panują dla niej najlepsze warunki klimatyczne.
Pytanie „co to jest bergamotka” pada w wyszukiwarce tak często, bo samego owocu prawie nie widujemy, a nazwa pojawia się na etykietach herbat, kosmetyków i suplementów. Owoc bergamotki jest kwaśny i gorzki, dlatego nie jada się go na surowo. Ceniona jest przede wszystkim skórka, z której pozyskuje się aromatyczny olejek.
Jak wygląda i jak pachnie bergamotka
Owoc bergamotki przypomina niewielką pomarańczę o kształcie zbliżonym do kuli, czasem lekko spłaszczonej lub z delikatnie zaznaczoną szyjką. Skórka jest gładka lub lekko nierówna, najpierw zielona, a w miarę dojrzewania przechodzi w żółtą. W środku miąższ jest soczysty, ale bardzo kwaśny.
Zapach bergamotki jest świeży, cytrusowy, z lekko kwiatową, słodkawą nutą, której nie mają cytryna ani pomarańcza. To właśnie ten zapach nadaje herbacie Earl Grey charakterystyczny aromat. Gdy ktoś pyta, jak pachnie bergamotka, zwykle najłatwiej odpowiedzieć: jak cytrus połączony z delikatnymi nutami kwiatowymi.
Bergamotka kwiat – czy to ta sama roślina
W ogrodach i na grządkach bergamotką bywa nazywana także bylina z rodzaju Monarda, czyli pysznogłówka. To zupełnie inna roślina niż owoc cytrusowy. Ma barwne kwiaty, a jej liście pachną podobnie do bergamoty, stąd potoczna nazwa. Ten artykuł dotyczy owocu Citrus bergamia.
Gdzie kupić bergamotkę
Świeżej bergamotki w polskich sklepach praktycznie nie spotkamy. Owoc ma ograniczony zasięg upraw, a jego główne przeznaczenie to produkcja olejku, więc na rynku pojawia się rzadko i nie jest dostępny w typowej ofercie warzywniaków czy supermarketów. Osoby, które szukają odpowiedzi na pytanie „bergamotka gdzie kupić”, najczęściej natrafiają na gotowe produkty z bergamotą.
Na rynku znajdziemy przede wszystkim:
- olejek bergamotowy,
- herbatę z dodatkiem bergamoty,
- suplementy diety z ekstraktem z bergamotki,
- kosmetyki i świece zapachowe.
Olejek bergamotowy
Olejek bergamotowy otrzymuje się ze skórki owocu, najczęściej metodą tłoczenia na zimno. To właśnie on, a nie sam owoc, jest nośnikiem charakterystycznego zapachu bergamotki. Szukając w sieci hasła „olejek bergamotka”, trafimy na wiele produktów, ale nie wszystkie są przeznaczone do spożycia. W kuchni liczy się wyłącznie olejek lub aromat oznaczony przez producenta jako spożywczy, więc zawsze sprawdzaj etykietę.
Bergamotka w herbacie Earl Grey
Najczęściej bergamotę spotykamy w kuchni jako aromat w herbacie Earl Grey. To czarna herbata aromatyzowana olejkiem z bergamotki, który nadaje jej cytrusowy, lekko kwiatowy smak i zapach. Nazwa pochodzi od brytyjskiego hrabiego Greya, z którym według popularnej legendy wiąże się początek tej mieszanki. W filiżance nie ma więc owocu, jest tylko jego aromat.
Na rynku znajdziemy kilka odmian. Klasyczny Earl Grey to czarna herbata z bergamotą, ale produkowane są też wersje na bazie zielonej herbaty lub rooibosa, a w niektórych mieszankach pojawiają się dodatki, takie jak płatki kwiatów czy inne cytrusy. Przy zakupie warto zajrzeć na opakowanie i sprawdzić, czy aromatyzowanie odbywa się naturalnym olejkiem z bergamotki, czy innym aromatem, bo od tego zależy zarówno smak, jak i jakość herbaty.
Zaparzanie nie różni się od innych czarnych herbat. Liście zalewa się wodą o temperaturze około 90–95°C i parzy kilka minut, w zależności od tego, jak mocny napar lubimy. Zbyt długie parzenie sprawia, że herbata staje się gorzka i przytłacza delikatny aromat bergamotki. Pamiętajmy, że herbata Earl Grey zawiera kofeinę, tak jak inne herbaty z liści herbacianych. Ilość olejku w herbacie jest niewielka i służy przede wszystkim aromatyzowaniu, więc nie można jej porównywać z dawkami ekstraktu z bergamotki zawartymi w suplementach.
Suplementy z bergamotą
Na rynku dostępne są suplementy diety z ekstraktem z owocu bergamotki. Producenci opisują w nich zazwyczaj zawartość flawonoidów, czyli związków roślinnych występujących w tym cytrusie. Preparaty z bergamotą często pojawiają się w ofercie produktów kojarzonych z gospodarką lipidową, czyli poziomem cholesterolu i trójglicerydów. Przy wyborze takiego suplementu warto zwrócić uwagę na skład, zawartość standaryzowanego ekstraktu i sposób dawkowania podany przez producenta.
Bergamotka – właściwości zdrowotne
Bergamotka jest przedmiotem badań naukowych, głównie ze względu na zawarte w niej flawonoidy, takie jak neohesperydyna, naringina, brutieridyna i melitydyna. Naukowcy sprawdzają, czy ekstrakty z bergamotki mogą wpływać na parametry lipidowe krwi. Przegląd systematyczny i metaanaliza 14 badań z randomizacją, opublikowane w 2022 roku w czasopiśmie „Phytotherapy Research”, analizowały wpływ doustnej suplementacji bergamotą na poziom cholesterolu i trójglicerydów. Autorzy zaznaczyli jednak, że skuteczność bergamotki wymaga potwierdzenia w badaniach wyższej jakości.
W 2023 roku opublikowano badanie laboratoryjne na komórkach wątrobowych, w którym sprawdzano wpływ ekstraktu ze skórki bergamotki i wyizolowanych z niego związków na białka związane z gospodarką cholesterolem, w tym PCSK9 i receptor LDL. Autorzy zaobserwowali, że ekstrakt obniżał ekspresję PCSK9 i poprawiał wychwyt LDL przez komórki. Były to jednak badania na hodowlach komórkowych, a nie na ludziach, dlatego nie wiadomo, czy podobne efekty wystąpią po spożyciu suplementu.
Bergamotka a leki i środki ostrożności
Bergamotka jest owocem cytrusowym, a niektóre cytrusy, jak grejpfrut, mogą wpływać na działanie leków. Z tego powodu osoby, które przyjmują leki na stałe, w tym leki obniżające cholesterol, powinny przed zastosowaniem suplementu z bergamotą porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą. To samo dotyczy kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz osób z chorobami przewlekłymi.
Dodatkowo warto pamiętać, że:
- olejek bergamotowy działa fotouczulająco,
- suplementy mogą różnić się składem i zawartością substancji aktywnych,
- zalecane dawkowanie należy sprawdzać na opakowaniu konkretnego produktu.
Podsumowanie
Bergamotka, bergamota, pomarańcza bergamota to ten sam owoc cytrusowy uprawiany głównie w Kalabrii. W polskich sklepach nie spotkamy go w postaci świeżych owoców, za to znajdziemy olejek, herbatę Earl Grey i suplementy diety. Jej składniki są badane, także pod kątem wpływu na poziom lipidów we krwi, ale dotychczasowe wyniki wymagają dalszego potwierdzenia. Przy suplementach z bergamotą najważniejsza jest rozwaga i konsultacja z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza gdy przyjmujemy leki.
Źródła/Bibliografia:
- Phytotherapy Research artykuł z 2022 roku The effect of bergamot (KoksalGarry) supplementation on lipid profiles: A systematic review and meta‐analysis of randomized controlled trials https://www.semanticscholar.org/paper/The-effect-of-bergamot-(KoksalGarry)-on-lipid-A-and-Sadeghi-Dehsahraei-Ghaleh/f76073ff24290ec4e50bc8d400dd8a15509b28ea
- Science Direct artykuł z 2023 roku Bergamot (Citrus bergamia) peel extract as new hypocholesterolemic agent modulating PCSK9 expression https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1756464623003249
