Etykiety produktów spożywczych: jak czytać oznakowanie olejów?

Czytanie etykiet to jedna z najprostszych, a jednocześnie najskuteczniejszych metod świadomego wyboru żywności. Etykiety produktów spożywczych dostarczają informacji o składzie, jakości, pochodzeniu i sposobie przetwarzania. Informacje muszą być podane w języku polskim i być rzetelne, czytelne oraz niewprowadzające w błąd – to kluczowe elementy prawa żywnościowego. 

Dlaczego etykiety produktów spożywczych w tym olejów są tak ważne?

Oleje to produkty jednoskładnikowe, ale sposób ich produkcji i oznakowania może się znacząco różnić. W Polsce obowiązek prawidłowego znakowania żywności – w tym etykiet produktów spożywczych – wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 oraz polskich aktów wykonawczych. 

Na etykiecie muszą znaleźć się m.in.: nazwa produktu, wykaz składników, ilość netto, data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia, wartość odżywcza oraz dane producenta lub importera.

Na pierwszy rzut oka butelki z olejem wyglądają podobnie, jednak różnice w etykietach mogą oznaczać zupełnie inną jakość tłuszczu.

Czytanie etykiet umożliwia:

• ocenić stopień przetworzenia oleju,
• sprawdzić, czy produkt zawiera dodatki,
• zrozumieć, do jakich zastosowań kulinarnych olej jest najlepszy.

Nazwa produktu – więcej niż olej roślinny

Pierwszym elementem, na który warto zwrócić uwagę, jest pełna nazwa produktu. Zgodnie z zasadami znakowania żywności nazwa powinna jasno informować, z czego olej został wyprodukowany.

Przykłady:

• olej rzepakowy rafinowany,
• olej słonecznikowy tłoczony na zimno,
• olej z pestek winogron.

Jeśli na etykiecie widnieje jedynie ogólne określenie „olej roślinny”, oznacza to, że producent może stosować mieszankę różnych olejów, co ma znaczenie zarówno dla smaku, jak i wartości odżywczej.

Skład – im krótszy, tym lepszy

W przypadku olejów spożywczych skład powinien być maksymalnie prosty. Najlepsze produkty zawierają tylko jeden składnik: konkretny olej roślinny.

Na co uważać?

• dodatki aromatów,
• przeciwutleniacze inne niż naturalna witamina E,
• mieszanki olejów bez jasno określonych proporcji.

To dobry moment, by przypomnieć, że etykiety produktów spożywczych zawsze podają skład w kolejności malejącej, co ma znaczenie w przypadku olejów mieszanych.

Metoda produkcji – rafinowany czy tłoczony na zimno?

Jednym z kluczowych elementów etykiety oleju jest informacja o metodzie produkcji.

Oleje rafinowane

• neutralny smak i zapach,
• wysoka temperatura dymienia,
• dłuższy termin przydatności.

Oleje tłoczone na zimno

• intensywniejszy smak i aromat,
• większa zawartość naturalnych związków bioaktywnych,
• krótszy termin ważności.

Choć podobne oznaczenia pojawiają się także na innych produktach spożywczych, w przypadku olejów mają one szczególnie duże znaczenie praktyczne.

Etykiety produktów spożywczych – wartości odżywcze

Tabela wartości odżywczych na etykiecie oleju bywa myląca, bo większość olejów ma podobną kaloryczność. Kluczowe są jednak rodzaje kwasów tłuszczowych:

• tłuszcze nasycone,
• tłuszcze jednonienasycone,
• tłuszcze wielonienasycone.

Warto pamiętać, że znakowanie żywności nie zawsze wymaga podawania szczegółowego profilu kwasów tłuszczowych, dlatego czasem trzeba szukać tych informacji na stronie producenta. Warto pamiętać, że sama tabela wartości odżywczych to dopiero punkt wyjścia – znaczenie ma rodzaj tłuszczów w diecie, o czym szerzej piszemy w artykule Zdrowe tłuszcze na Twoim talerzu.

Data przydatności i warunki przechowywania

Oleje, zwłaszcza nierafinowane, są wrażliwe na światło i temperaturę. Na etykiecie powinny znaleźć się informacje:

• data minimalnej trwałości,
• sposób przechowywania po otwarciu.

Dobra czytelność etykiety produktów spożywczych, a w przypadku oleju także ciemna butelka i wyraźna instrukcja przechowywania to często sygnał, że producent zwraca uwagę na jakość produktu.

Pochodzenie surowca – coraz ważniejsze dla konsumentów

Choć przepisy nie zawsze wymagają podania kraju pochodzenia surowca na etykiecie produktu spożywczego, wielu producentów robi to dobrowolnie. Dla konsumentów zainteresowanych jakością i zrównoważonym wyborem jest to cenna informacja.

W kontekście rosnącego importu żywności warto pamiętać, że etykiety olejów – podobnie jak innych produktów spożywczych – są podstawowym źródłem wiedzy o ich pochodzeniu.

Oznaczenia EKO, BIO, Organic – co naprawdę znaczą na etykiecie oleju?

Na etykietach olejów częstoj pojawiają się określenia takie jak EKO, BIO, Organic, „produkt ekologiczny” czy „olej z rolnictwa ekologicznego”. Warto wiedzieć, że nie są to pojęcia marketingowe – ich stosowanie jest ściśle regulowane przepisami Unii Europejskiej.

Olej oznaczony jako ekologiczny BIO musi pochodzić z certyfikowanego rolnictwa ekologicznego, w którym ogranicza się stosowanie syntetycznych pestycydów, nawozów mineralnych oraz organizmów modyfikowanych genetycznie (GMO). Dotyczy to zarówno uprawy surowca, jak i procesu przetwarzania.

Na etykiecie takiego oleju powinny znaleźć się:

• unijne logo rolnictwa ekologicznego (zielony liść z gwiazdek),
• numer jednostki certyfikującej,
• informacja o pochodzeniu surowców (UE / spoza UE).

Jeśli na opakowaniu pojawiają się hasła sugerujące naturalność, ale brakuje unijnego logo i numeru certyfikatu, warto zachować ostrożność – w takim przypadku produkt nie jest oficjalnie uznawany za ekologiczny.

Etykiety produktów spożywczych – podsumowanie

Etykiety produktów spożywczych to nie tylko marketingowa grafika czy sugestie producenta – to zbiór informacji wymaganych prawem, które mają chronić Twoje zdrowie i ułatwiać świadome wybory zakupowe.

Czytanie etykiet olejów spożywczych nie wymaga specjalistycznej wiedzy, ale uważności. Etykiety i prawidłowe znakowanie żywności pomagają wybierać oleje dopasowane do potrzeb kulinarnych i stylu życia. Warto traktować je jako praktyczne narzędzie.

Dobrze zaprojektowana etykieta to także ochrona przed ukrytymi dodatkami, błędnym oznaczeniem surowca czy niejasnym opisem produktu – a to szczególnie ważne w przypadku olejów, które mogą różnić się składem i sposobem produkcji, nawet jeśli wyglądają podobnie.

Źródła i literatura:

1. Podstawowe wymagania dotyczące znakowania żywności GIS https://www.gov.pl/web/gis/podstawowe-wymagania-dotyczace-znakowania-zywnosci
2. Czytamy etykiety Akademia NFZ https://akademia.nfz.gov.pl/uplodas/2024/04/Czytaj-etykiety.pdf
3. Jak czytać etykiety żywnościowe: praktyczny przewodnik dla świadomego konsumenta Sanepid https://www.gov.pl/web/psse-pyrzyce/jak-czytac-etykiety-zywnosciowe-praktyczny-przewodnik-dla-swiadomego-konsumenta